Hội nghị được khai mạc vào ngày Thứ Hai 7-12-2009 và kéo dài 12 ngày, nhưng trên 100 lãnh tụ quốc gia, kể cả Tổng Thống Mỹ Barack Obama, các tổng thống và thủ tướng của Liên Âu, Thủ tướng Nhựt Yukio Hatoyama, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo, Thủ Tướng Ấn Độ Manmohan Singh và Thủ tướng Úc Kevin Rudd chỉ đến Hội Nghị từ ngày Thứ Tư 16-12-2009 với hi vọng khai thông được những tắc nghẽn khi Hội Nghị bế mạc vào ngày Thứ Sáu 18-12-2009. Đây không phải là một kỳ vọng có nhiều cơ may thành tựu.

Trên Diễn Đàn Quốc Tế: Những Bế Tắc Tại Copenhagen

Sau các phiên họp chuẩn bị của Liên Hiệp Quốc hồi tháng 9 và trong suốt hơn một tuần lễ bàn thảo giữa các nhóm chuyên viên và thương lượng ở cấp bộ trưởng tại Copenhagen, hố sâu ngăn cách giữa các nước giàu và các nước nghèo vẫn tiếp tục mở rộng đến mức độ mà Khối 77 (gồm trên 100 quốc gia đang mở mang) đã rời bỏ phòng họp. Hội Nghị được tiếp nối sau khi một giải pháp dung hòa tạm thời được đồng ý và chủ trì bởi Bộ Trưởng Penny Wong của Úc, đại diện cho những nước giàu và Bộ Trưởng Jairam Ramesh của Ấn Độ, đại diện cho những nước nghèo. Thế nhưng, ngay cả phương thức dung hoà nầy cũng đã gặp trở ngại, vì Bộ Trưởng Jairam Ramesh chẳng những không họp tác mà còn tố giác Úc Châu độc đoán và lúc nào cũng ủng hộ quan điểm của Mỹ.

Mức độ 'giàu' và 'nghèo' được hiểu một cách tương đối, vì Trung Quốc và Ấn Độ tuy thuộc nhóm quốc gia đang phát triển nhưng lại là cường quốc kinh tế đang lên và là hai nước đang làm ô nhiễm môi trường nhiều nhứt thế giới. Hiện nay Trung Quốc là chủ nợ lớn nhứt của Mỹ (trị giá 768 tỉ dollars vào tháng 3 năm 2009) và  là cường quốc kinh tế thứ 3 trên thế giới, chỉ đứng sau Hoa Kỳ và Nhựt Bản mà thôi.
Những vấn đề đang làm bế tắc hội nghị gồm:

(1) mức độ giảm hạ khí thải CO2 mà các nước giàu đã cam kết sẽ thực hiện vào năm 2020 bị nhóm quốc gia nghèo chỉ trích là quá thấp, mặc dầu nhóm nghèo không cam kết mức độ ràng buộc và cụ thể nào cả với lý do là họ có quyền được tiếp tục phát triển;

(2) mức độ tài trợ từ các nước giàu cho các nước nghèo để giảm hạ số lượng khí thải bị chỉ trích là quá ít (sơ khởi khoảng 10 tỉ dollars mỗi năm); và

(3) nhóm quốc gia đang phát triển muốn Nghị Định Thư Kyoto 1997 được tiếp tục sau hạn kỳ 2012, vì Nghị Định Thư Kyoto chỉ ràng buộc những thành viên đã phát triển mà không ràng buộc những thành viên đang phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil - trong khi các nước giàu muốn chấm dứt Nghi Định Thư nầy để bắt đầu một công ước mới tại Copenhagen có tính cách ràng buộc cho tất cả thành viên.

Trưởng phái đoàn Trung Quốc Su Wei, với sự ủng hộ của Ấn Độ, đã dứt khoát tuyên bố là Bắc Kinh sẽ tự kiểm nhận thành quả giảm hạ khí thải CO2 theo mục tiêu do Bắc Kinh ấn định mà không cơ quan quốc tế nào được phép xen vào.

Úc đã và đang đóng vai trò 'nổi bật' trong vấn đề biến đổi khí hậu, nên Úc bị nhóm quốc gia đang phát triển chỉ trích mạnh mẽ tại Hội nghị Copenhagen. Úc sẽ mất uy tín trên diễn đàn quốc tế và trong chánh trường quốc nội, nếu hội nghị nầy thất bại.
Thủ tướng Kevin Rudd đã lên đường công du Nhựt Bản trước khi đến Copenhagen ngày Thứ Tư 16-12-2009, để cùng Tổng thống Barack Obama và các lãnh tụ khác nỗ lực tìm một giải pháp dung hòa cho những dị biệt nói trên giữa quyền lợi của các quốc gia đã phát triển và đang phát triển.

Biến Đổi Khí Hậu Trong Chính Trường Quốc Nội

Trong khi sự cách biệt hãy còn quá lớn tại Copenhagen, thì trên chính trường liên bang Úc Châu, lập trường giữa chánh phủ Kevin Rudd và liên đảng đối lập nay đã trở nên tương phản rõ rệt, sau khi lãnh tụ đối lập ôn hòa Malcolm Turnbull bị lật đổ hồi cuối tháng 11 và được thay thế bởi Dân biểu Tony Abbott, lãnh tụ cánh hữu bảo thủ của liên đảng Tự Do / Quốc Gia. Hậu quả của sự thay đổi lãnh đạo trong hàng ngũ liên đảng đối lập là Dự Luật của chánh phủ về Biến Đổi Khí Hậu (gọi tắt là dự luật ETS- Emissions Trading Scheme hoặc là CPRS- Carbon Pollution Reduction Scheme) đã bị Thượng Viện liên bang Úc phủ nhận, vì chánh phủ không có đa số tại Viện nầy.

Trái với hi vọng của chánh phủ Úc, Thủ tướng Kevin Rudd đến Hội Nghị Thượng Đỉnh Copenhagen mà không có được chánh sách đã được Quốc Hội chấp thuận và do đó uy tín của ông có thể bị suy yếu, vì lập trường mà Phái đoàn Úc Châu vận động chỉ là quan điểm của hành pháp mà thôi.

Trước khi bị bác bỏ, Dự Luật ETS dự trù sẽ qui định Úc Châu giảm 5% lượng khí thải CO2 theo mức độ ô nhiễm của năm 2000 vào năm 2020, và chỉ số nầy sẽ tăng lên trong khoảng 15% và 25 % nếu một thỏa hiệp đạt được tại Hội nghị Copenhagen. Sau khi Dự luật bị bác bỏ, Ông Kevin Rudd duy trì chánh sách nầy, nhưng liên đảng đối lập chỉ đồng ý mức độ giảm sụt 5% mà thôi, vì phe đối lập hoài nghi về liên hệ giữa sinh hoạt con người và sự gia tăng nhiệt độ hâm nóng toàn cầu.

Trên diễn đàn quốc tế, Thủ tướng Kevin Rudd theo đuổi một cung cách năng động nên ông đã được mời làm cố vấn phụ tá cho Chủ tịch Hội Nghị Thượng Đỉnh Liên Hiệp Quốc là Thủ tướng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen (Friend of the Chair), nhưng ông bào chữa cho vị thế năng động nầy trên căn bản quyền lợi quốc gia của Úc Châu:
"Úc Châu đã đặc biệt năng động nhiều tháng nay và đặc biệt từ khi có Hội Nghị Liên Hiệp Quốc về Biến Đổi Khí Hậu hồi tháng 9. Chúng tôi thảo luận với lãnh tụ các nước trên thế giới gần đây - và lý do là vì Úc Châu là một vùng nóng bức và khô cạn nhứt thế giới."

Ông Kevin Rudd còn bị tố cáo là đã làm áp lực quá đáng đối với các nước nhỏ trong vùng Thái Bình Dương. Úc còn bị chỉ trích là thiếu "ngay thẳng" khi hội nghị tiết lộ rằng phái đoàn Australia tại Copenhagen tìm cách thảo luận thay đổi Qui Luật Kiểm Nhận số lượng khí thải CO2 (Rules Change) trong lãnh vực nông nghiệp, bằng cách khấu trừ những thành quả đạt được qua những phương thức cải thiện cụ thể như việc sử dụng đất đai nông nghiệp, giảm hạ khối lượng hóa chất phân bón (fertilizers) xử lý việc đốt phá rừng (fire management) và tái tạo rừng (re-forrestation) để làm giảm tổng lượng khí thải của Úc Châu.

Lãnh tụ đối lập Tony Abbott chụp lấy cơ hội và tố cáo chánh phủ Kevin Rudd đã lợi dụng vấn đề Biến Đổi Khí Hậu để đặt thêm các sắc thuế mới. Ông Abbott nói:
"Đây là những hành động cụ thể mà Đối Lập đã nêu lên. Điều nầy chứng tỏ rằng Ông Kevin Rudd chỉ muốn sử dụng Dự luật Biến Đổi Khí Hậu để gia tăng thuế chớ không phải để bảo vệ môi trường".

Thủ tướng Kevin Rudd bác bỏ cáo buộc của lãnh tụ đối lập, nhưng không cải chánh tiết lộ nói trên. Ông bào chữa với lập luận rằng đấy chỉ là một trong nhiều yếu tố vì lãnh vực nông nghiệp chỉ gây ô nhiễm 18% so với 25% do ngành năng lượng tạo ra, 15% do ngành vận tải và 19% do các sinh hoạt công nghệ khác trên căn bản toàn cầu.

Tuy nhiên trước khi lên đường, Thủ tướng Kevin Rudd xác nhận lập trường của Australia là sẽ làm hết sức mình, nhưng không hơn và không kém so với tất cả những quốc gia khác trên thế giới và, theo ông, không thỏa hiệp nào có thể đạt được mà không có sự tham dự của Trung Quốc và Ấn Độ:

 "Để có được một thỏa hiệp cho tương lai, Úc Châu sẽ không làm ít hơn hoặc nhiều hơn các nước khác đã phát triển hoặc đang phát triển. Tất nhiên trong hiện tại các quốc gia đã phát triển đã gây ra số lượng ô nhiễm tích lũy rất cao – nhưng nhìn về tương lai, các quốc gia đang phát triển như Trung Quốc và Ấn Độ đang tạo áp lực ô nhiễm môi trường rất cao. Vì vậy, bất cứ thỏa hiệp nào cũng phải bao gồm những quốc gia đã phát triển và đang phát triển như Trung Quốc".

Trước đây, thủ tướng Úc đã từng tỏ ra lạc quan về kết quả Hội Nghị Copenhagen, nhưng nay ông rất dè dặt và tin rằng các cuộc thương thuyết tại hội nghị sẽ vô cùng gây go. Ông Kevin Rudd nhận xét:

"Điều mà tôi muốn nói là các cuộc thương thuyết sẽ rất gay go. Khi chúng ta làm việc giữa các nước khác biệt như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Liên Âu, những quốc gia kém mở mang tại Châu Phi và Châu Á, những đảo quốc nhỏ tại Thái Bình Dương và Vùng Biển Trung Mỹ - với nhiều quan điểm khác nhau, thì các cuộc thương lượng sẽ rất khó khăn".

Thế nhưng, nhận xét thực tế nầy có vẻ như không được quần chúng chia sẻ. Tại Copenhagen cũng như tại Sydney, Melbourne và các thành phố lớn khác, hàng chục ngàn người đã xuống đường biểu tình để đòi hỏi các lãnh đạo thế giới phải có hành động cụ thể để cứu vãn trái đất nầy khỏi bị hâm nóng trên 2 độ C.

Trong một nỗ lực cá nhân được công luận chú ý, một thanh niên người Úc gốc Việt đã chạy xe đạp từ Brisbane Úc Châu đến Copenhagen - vượt qua 18 000 cây số - để quảng bá thông điệp nguy cơ mà nhân loại đang phải đối diện với sự Biến Đổi Khí Hậu và hậu quả của hiện tượng hâm nóng toàn cầu.

Tại Copenhagen, anh Nguyễn Kim, 28 tuổi, hành nghề nhân viên xã hội (social worker) đã nói với Nhựt báo toàn quốc 'The Australian' xuất bản tại Sydney hồi cuối tuần qua, rằng anh đã phải 3 lần nằm bệnh viện và đói khát trong Sa mạc Golbi. Anh Nguyễn Kim đã chạy xe đạp ròng rã trọn 16 tháng trước khi đến Hội Nghị Biến Đổi Khí Hậu tại Thủ đô Đan Mạch, khởi hành từ thủ phủ Brisbane đến Darwin, rồi từ Đông Timor, xuyên qua Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Trung Quốc, Mông Cổ, Liên Bang Nga, Kashakstan, Cruzia, Thổ Nhỉ Kỳ rồi xuyên lục địa Châu Âu. Một trong những mục đích mà anh Nguyễn Kim hi vọng đạt được là cổ xúy cho phương thức du lịch bền vững (sustainable travel) mà chiếc xe đạp khiêm nhường là phương tiện không thể thiếu được.
* Ngọc Hân tường trình Đài VOA từ Sydney và được phát thanh về Việt nam vào mỗi tối Thứ Hai và sáng Thứ Ba hằng tuần.